Autor: Oliwia Kaczmarzewska

Podsumowanie i fotorelacja wydarzenia „Śladami Wyklętych”

2 marca 2026

„Śladami Wyklętych”

Na fotografii widoczna jest uroczystość plenerowa przed jasnym, reprezentacyjnym budynkiem z dużymi, ciemnobrązowymi oknami i białymi obramowaniami. Jest słonecznie; światło pada z prawej strony kadru, tworząc wyraźne cienie na twarzach i ubraniach. Na pierwszym planie, nieco po prawej, stoi mężczyzna w średnim lub starszym wieku, o siwych włosach, w okularach, w ciemnym, dwurzędowym płaszczu. Przemawia do mikrofonu ustawionego na statywie; ręce ma złożone przed sobą. Jego twarz jest skupiona, jak w trakcie oficjalnego wystąpienia. Za nim, po lewej stronie, stoi łysy mężczyzna w ciemnym płaszczu lub garniturze, z białą koszulą i bordowym krawatem. Ma poważny wyraz twarzy i patrzy w kierunku mówcy. Między nimi, w głębi, widać uśmiechniętego starszego mężczyznę w brązowej, historycznej czapce i mundurowej stylizacji. Po bokach kadru stoją mężczyźni w rekonstrukcyjnych lub historycznych mundurach. Po lewej, na skraju zdjęcia, znajduje się starszy mężczyzna w oliwkowym płaszczu mundurowym i czapce z jasnym otokiem i czerwonym pasem; na piersi ma odznaczenia. Po prawej stronie kadru stoi kolejny mężczyzna w brązowym mundurze z szerokim, skórzanym pasem przewieszonym przez pierś; ma jasną czapkę z daszkiem i ciemne okulary. Za mówcą, po prawej, częściowo widoczny jest jeszcze jeden uczestnik w jasnym mundurze z czerwonobiało-czerwoną opaską na rękawie. W tle, po obu stronach grupy, ustawiono dwa duże planszowe plakaty na stojakach. Na lewym plakacie, na tle czarno-białych zdjęć, widnieje duży pomarańczowy napis: „PODTRZYMAĆ DUCHA OPORU”. Na prawym plakacie, również z archiwalnymi fotografiami, znajduje się pomarańczowy tytuł: „SAMODZIELNY OBWÓD WiN TOMASZÓW LUBELSKI”. Całość ma charakter oficjalnej ceremonii historyczno-patriotycznej: przemówienie, obecność rekonstruktorów i plansz informacyjnych.

1 marca obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, ustanowiony w celu upamiętnienia żołnierzy polskiego podziemia niepodległościowego, którzy po zakończeniu II wojny światowej kontynuowali walkę o wolną i suwerenną Polskę. Przez lata ich działalność była marginalizowana, a uczestników podziemia określano w oficjalnej narracji jako „wrogów państwa”. Obchody święta państwowego służą przywracaniu należnego miejsca ich losom w pamięci historycznej.

W przeddzień święta, w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce, odbyło się wydarzenie pt. „Śladami Wyklętych”, przygotowane we współpracy z Muzeum Ziemi Lubartowskiej.

Uroczystość na dziedzińcu Pałacu Zamoyskich otworzył Pan Andrzej Pruszkowski, Dyrektor Muzeum Zamoyskich w Kozłówce. Przed fasadą pałacu zaprezentowano wystawę pt. „Podziemie niepodległościowe na Lubelszczyźnie po 1944 roku”. Słowo wprowadzające do ekspozycji wygłosił dr Robert Derewenda, Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie.

Po otwarciu wystawy uczestnicy udali się do Teatralni, gdzie rozpoczęła się część konferencyjna.

Konferencję otworzyli Pan Andrzej Pruszkowski, Dyrektor Muzeum Zamoyskich w Kozłówce oraz Pani Dorota Gadzała, Dyrektor Muzeum Ziemi Lubartowskiej. Spotkanie poprowadził dr Konrad Majchrzyk.

Program konferencji obejmował dwa wykłady dr. Piotra Gawryszczaka poświęcone postaciom Zdzisława Brońskiego ps. „Uskok” i Józefa Szymuli ps. „Jordan” oraz projekcję filmu pt. „Ostatnie echa „Uskoka”” autorstwa Pana Maksymiliana Bednarza, będącego zapisem wspomnień Pani Heleny Jabłońskiej ps. „Niusia” – ostatniej żyjącej żołnierz oddziału Zdzisława Brońskiego. Przed projekcją autor przedstawił krótkie wprowadzenie dotyczące okoliczności powstania filmu.

Istotnym elementem wydarzenia były także świadectwa rodzinne oraz relacje potomków osób związanych z powojennym podziemiem niepodległościowym, wnoszące perspektywę biograficzną i uzupełniające przekaz historyczny.

O wyjątkowości tego wieczoru zdecydowało jednak przede wszystkim to, co najbliższe i najbardziej osobiste: opowieści potomków bohaterów, rodzinne wspomnienia i relacje przekazywane z pokolenia na pokolenie. Szczególne miejsce zajęło świadectwo Pani Mirosławy Kusyk, wnuczki Józefa Szymuli „Jordana”.

Podsumowaniem wydarzenia był koncert młodzieży – stypendystek Województwa Lubelskiego, Lilianny Nogieć i Martyny Liśkiewicz oraz wieczór poezji w wykonaniu Pana Zygmunta Marka Miszczaka, represjonowanego działacza opozycji antykomunistycznej w okresie PRL, a następnie działacza społecznego w III RP.

Muzeum Zamoyskich w Kozłówce składa podziękowania współorganizatorowi wydarzenia – Muzeum Ziemi Lubartowskiej – w szczególności Pani Dorocie Gadzale, Dyrektor Muzeum Ziemi Lubartowskiej oraz Panu Pawłowi Talmie, pracownikowi Muzeum Ziemi Lubartowskiej. Dziękujemy również wszystkim uczestnikom, prelegentom i gościom, a także delegacjom i ugrupowaniom obecnym podczas uroczystości: Okręgowi Lubelskiemu Związku Oficerów Rezerwy im. gen. Smorawińskiego, 24. Pułkowi Ułanów w Świdniku, przedstawicielom ZOR: Panu Wojciechowi Szynkorze i Panu Lechowi Marczakowi oraz Lubelskiej Grupie Historycznej im. Żołnierzy Wyklętych, którzy przybyli na wydarzenie z własnym sztandarem.

Zachęcamy do obejrzenia relacji filmowej z wydarzenia: https://www.youtube.com/live/62Uxp4igAlU?is=ngBl26GwPsODOOEY

„Śladami Wyklętych”

Na fotografii widoczny jest dziedziniec przed dużym, jasnobeżowym budynkiem o klasycystycznej architekturze. W tle dominują wysokie arkady, kolumny i duże okna w ciemnych ramach. Na górze, po prawej stronie kadru, widać czerwono-białe flagi. Jest słonecznie; ostre światło pada z prawej strony, rzucając długie cienie na fasadę i bruk. Na pierwszym planie, na środku, stoją trzy osoby ustawione w szeregu i pozujące do zdjęcia. • Po lewej stoi mężczyzna w średnim wieku w jasnobrązowym mundurze z pagonami i oznakami na kołnierzu. Ma krótkie, ciemne włosy, okulary i lekki uśmiech. Ręce trzyma złożone przed sobą. • W centrum stoi łysy mężczyzna w ciemnym, eleganckim płaszczu, z białą koszulą i bordowym krawatem. Patrzy prosto w obiektyw; ma neutralny, oficjalny wyraz twarzy. Ręce również ma splecione z przodu. • Po prawej stoi starszy mężczyzna o siwych włosach i wąsach, w okularach. Ma na sobie długi, ciemny płaszcz oraz czerwony krawat. Jego postawa jest formalna, dłonie złożone przed sobą. Po lewej stronie kadru, w tle, ustawiony jest mikrofon na stojaku, jak do przemówień. Obok niego stoi duża plansza wystawowa na sztaludze z archiwalnymi zdjęciami i tekstem; w dolnej części da się odczytać adres „ipn.gov.pl”. Jeszcze dalej, przy budynku, widać osobę w żółtej kurtce i jasnej czapce, stojącą bokiem. Całość przedstawia oficjalne wydarzenie na świeżym powietrzu – prawdopodobnie otwarcie wystawy lub uroczystość o charakterze historycznym – z ustawioną ekspozycją i miejscem do wystąpień.

„Śladami Wyklętych”

Na fotografii widać wnętrze sali konferencyjnej lub audytoryjnej w trakcie wydarzenia. Kadr jest szeroki i pokazuje publiczność siedzącą na ustawionych w rzędach krzesłach, zwróconą w lewą stronę – w kierunku niewidocznej sceny lub prelegenta. Sala jest wysoka, z jasnym sufitem i metalową kratownicą oświetleniową podwieszoną nad widownią. Na kratownicy zamocowano liczne reflektory oraz sprzęt techniczny; na środku sufitu wisi projektor. Po lewej stronie znajdują się wysokie okna zasłonięte ciężkimi, bordowymi kotarami z dekoracyjnymi lambrekinami. Ściany są jasne, a po prawej stronie kadru widać duże, pionowe panele akustyczne w kolorze jasnego drewna. W głębi, na środku, są drzwi prowadzące do korytarza. Na widowni siedzi kilkadziesiąt osób, głównie dorosłych i starszych. W pierwszych rzędach, bliżej aparatu, widać osoby ubrane formalnie: mężczyzn w garniturach i płaszczach oraz kobiety w eleganckich strojach. Kilku uczestników ma na sobie mundury – oliwkowe lub brązowe – z dystynkcjami, naszywkami i odznaczeniami na piersiach. W pierwszym planie po prawej stronie siedzi mężczyzna z siwą brodą w mundurze, wpatrzony w stronę wystąpienia. W środkowej części sali część osób trzyma dłonie złożone na kolanach, inni mają skrzyżowane ręce; kilka osób wygląda na skupione, słuchające. Jedna z kobiet w pierwszych rzędach trzyma w ręku smartfon, jakby robiła zdjęcie lub nagrywała. W tle, przy ścianie, stoi ekipa techniczna: widać kamerę na statywie oraz kilka osób stojących i obserwujących wydarzenie. Atmosfera zdjęcia jest oficjalna i spokojna – to moment w trakcie wykładu, konferencji lub uroczystego spotkania, kiedy publiczność uważnie słucha.

„Śladami Wyklętych”

Na fotografii widać fragment sali uroczystości z siedzącą publicznością na pierwszym planie. Większość kadru zajmują głowy i ramiona osób w rzędach krzeseł; widzowie są zwróceni w stronę wydarzenia odbywającego się przy ścianie po lewej stronie. W centrum zdjęcia stoi starsza kobieta o krótkich, jasnych włosach i w okularach. Ma na sobie czarną, elegancką sukienkę z półprzezroczystymi, koronkowymi rękawami. Trzyma w dłoniach bukiet kwiatów – widać czerwone i pomarańczowe róże oraz zieleń. Kobieta wygląda na wzruszoną i skupioną; rozmawia z mężczyzną stojącym naprzeciwko niej. Naprzeciw kobiety, tyłem do aparatu, stoi starszy mężczyzna o siwych włosach, w ciemnym garniturze. Pochyla się lekko w jej stronę, jak w trakcie gratulacji lub podziękowań. Ich dłonie są blisko siebie – wygląda to jak uścisk dłoni lub moment przekazania gratulacji. Po prawej stronie, tuż za mężczyzną, stoją dwie osoby obserwujące sytuację. Najbliżej jest kobieta w średnim wieku z jasnobrązowymi włosami do ramion, w okularach, ubrana na czarno z jasnym paskiem lub lamówką. Trzyma dłonie przy twarzy, jakby w geście wzruszenia lub skupienia. Obok niej stoi mężczyzna w średnim wieku z krótkimi włosami i zarostem, w niebieskiej koszuli; patrzy na parę w centrum z łagodnym uśmiechem. Tło stanowią wysokie, bordowe zasłony z jasną, białą firaną pomiędzy nimi. Po prawej stronie widać jasną ścianę oraz fragment wnęki drzwiowej. W lewym dolnym rogu kadru jedna z osób z publiczności trzyma smartfon uniesiony poziomo i nagrywa lub robi zdjęcie uroczystego momentu. Całość ma charakter oficjalny i podniosły – wygląda jak wręczenie kwiatów, podziękowanie lub gratulacje podczas wydarzenia w sali.

„Śladami Wyklętych”

Na fotografii widać scenę w sali wydarzeń, oświetloną światłem z projektora. Na całej tylnej ścianie wyświetlany jest duży slajd z napisem „ŚLADAMI WYKLĘTYCH” w białych literach na tle grafiki w odcieniach beżu i czerwieni. U góry slajdu znajduje się stylizowany orzeł, a na dole widoczne są logotypy instytucji, m.in. Instytutu Pamięci Narodowej. Po prawej stronie stoi wysoki roll-up z napisem „MUZEUM ZIEMI LUBARTOWSKIEJ” oraz adresem i danymi kontaktowymi. Na scenie stoi pięć osób ustawionych w lekkim półokręgu. Po lewej stronie stoi mężczyzna w średnim wieku w ciemnym garniturze i krawacie. Ma krótko przycięte włosy i przypięty do klapy biało-czerwony kotylion. W lewej ręce trzyma pojedynczą czerwoną różę, a w prawej papierową torbę prezentową w czerwonym kolorze ze złotymi elementami. Obok niego, bliżej środka, stoi młoda dziewczyna z długimi, prostymi brązowymi włosami, ubrana na czarno. Trzyma w dłoniach różę oraz podobną czerwoną torbę prezentową. Jej postawa jest spokojna i wyprostowana, patrzy przed siebie. W centrum stoi druga młoda dziewczyna, wyższa, o bardzo długich włosach. Ma na sobie czarną sukienkę z jasnym pasem w talii oraz białą szarfę przewieszoną przez ramię. W rękach trzyma różę i torbę prezentową. Wygląda poważnie i stoi frontalnie do widowni. Po prawej stronie, przed roll-upem, stoi kobieta w średnim wieku, w czarnej sukience z jasnym obszyciem. Ma proste włosy do ramion i okulary. Ręce trzyma złożone przed sobą i spogląda w stronę mężczyzny przemawiającego obok. Najbardziej po prawej stoi starszy mężczyzna o siwych włosach i wąsach, w okularach, w ciemnej marynarce i czerwonym krawacie. Trzyma mikrofon w prawej ręce i przemawia, zwracając się do zgromadzonych. Jego sylwetka jest częściowo oświetlona światłem projektora. Całość przedstawia uroczysty moment wręczania podziękowań lub nagród – uczestnicy trzymają kwiaty i upominki, a w tle widoczna jest tematyczna prezentacja związana z wydarzeniem „Śladami Wyklętych”.